Zwaaien en zwieren deel 6

Kleurrijk kermisvertier

De ‘Sjimmy’ in Weert tijdens een zonovergoten kermis in september 1941. Erfgoedcluster Weert, GAW, Beeldbank, z.nr. (Foto J. de Haan)

Dat de Weertenaar ook in tijden van tegenspoed erg gesteld was en is op ‘zijn kermis’ mag niet verbazen. Dat viel me weer eens op bij het bekijken van krantenverslagen uit de oorlogsperiode. Daarin worden de dagen in september weer geroemd om hun gemoedelijkheid en zeer uitgelaten stemming en dat ‘ondanks den gespannen toestand’.
Aanleiding voor het lezen van de kranten uit die tijd was de vondst van twee kermisfoto’s uit die periode. In kleur nog wel. Ze zijn van de hand van Jacq de Haan en van hem bekeken we in aflevering 3 van ‘Zwaaien en zwieren’ al twee opnamen van de kermis op de Markt. Blijkbaar vond deze fervente natuurliefhebber én fotograaf het kernmisvermaak de moeite waard er zijn kostbare kleurendiafilm aan te besteden. Gelukkig voor ons zullen we maar zeggen.

De ‘Sjimmy’

Wat bieden de twee opnamen? Daar is in de eerste plaats de foto van een ‘Sjimmy’. De prachtige voorgevel moet voor De Haan al genoeg reden zijn geweest hem op dia vast te leggen. Die versiering wordt gedomineerd door twee circusclowns die veel weg hebben van een pierrot en harlekijn, terwijl op de achtergrond een grote mond allerlei mensfiguren ‘uitspuugt’.
De associatie met de attractie zelf moet het niet zozeer hebben van het clowneske als wel van de acrobatiek. Ik ken de attractie als een ‘Sjimmy’, maar je komt ook namen tegen als cakewalk en lunapark. Hij bestaat uit een grote open ruimte waarin je een bepaald traject met de nodige hindernissen af moet leggen. Die bestaan uit snel lopende banden, bewegende trappen, trillende vloeren en, bijna op het eind, draaiende tonnen. De tocht begint steevast met een tocht op een steile transportband. Op de foto geeft de balustrade aan de voorzijde een idee van deze helling. Daarbij is het zaak niet te zeer achterover te leunen want dan gaan de voeten sneller naar boven dan het bovenlichaam en loop je kans achterover te kiepen. Hier stond in ‘mijn tijd’ dan ook altijd een medewerker om de helpende hand te bieden (Ik heb de indruk dat dat vaker bij dames gebeurde. En dat niet altijd vanwege onvermogen van vrouwelijke kant!). Een verklaring voor de naam Sjimmy zou kunnen zijn dat de draaiende onderdelen doen denken aan boenmachines.
De Sjimmy kent al een lang leven op de kermis en in de jaren ’60 en ’70 was het een van dè attracties, zeker bij de opgeschoten jeugd. Wilde je meer dan een keer over het parcours dan was het voordeliger met tienrittenkaarten, dagkaarten of, zo meen ik me te herinneren, kaarten die zelfs de hele kermis geldig waren.

‘Tankstelle’

‘Meer vet voor het Nederlandsche volk’: aansporing uit 1941 van de bezetter om koolzaad te gaan verbouwen

Zoals gezegd is de opname uit de oorlogsjaren. Dat blijkt overduidelijk uit het richtingbord ‘Wehrmacht Tankstelle’ rechts van het publicatiebord. De affiches op dat bord geven bovendien een extra aanwijzing voor de datering. Naast het propaganda-affiche voor de NSB rechts blijkt de poster links bij nadere bestudering een aansporing te bevatten om koolzaad te verbouwen. Hij werd uitgebracht in 1941 zodat we aan mogen nemen dat het hier om de kermis van 1941 gaat. Gaan we ervan uit dat de heer de Haan niet op elke kermis maar één foto maakte en deze opname met de andere op de Markt een serie vormt dan zijn ook die kiekjes wellicht uit 1941; en niet uit 1942 zoals ik eerder aannam. Bovendien lijkt het onwaarschijnlijk dat de affiches meer dan driekwart jaar of nog langer opgehangen bleven. Locatie is het Bassin, naast de Markt het enig andere kermisplein.
 

 



Reuzenrad

Een reuzenrad op het Stationsplein in Weert in 1946. Erfgoedcluster Weert, GAW, Beeldbank, z.nr. (Foto J. de Haan)

Bij het reuzenrad moet onze fotograaf niet zo zeer zijn aangetrokken door de fraaie voorgevel maar eerder door de grootte van dit kermisvermaak. Zeker voor die tijd moet het reuzenrad een imposant gegeven zijn geweest dat al van heinde en verre de bezoeker naar de kermis leidde. Met het stationsgebouw op de achtergrond is het overduidelijk dat de attractie op het stationsplein staat, een locatie die voor het eerst als kermisplein in 1946 genoemd wordt.
Opvallend is dat twee mannen elk een Nederlandse vlag vastmaken (?) aan de constructie. Of dat in oorlogstijd mogelijk zou zijn geweest?. De Duitsers stonden gebruik ervan maar zeer beperkt toe. Misschien een verdere aanwijzing dat de bezetting dan net voorbij is?
Opvallend is verder de grote feesttent op de achtergrond waarvan de voorzijde helaas niet te zien is. Wellicht betreft het hier de feesttent waarin het Theater-variété optrad, dat in het krantenbericht uit 1946 wordt vermeld. Ook theater hoorde in die tijd steevast bij de kermis…. En nu nog.

 


Theo Schers.
Erfgoedcluster Weert

Andere afleveringen vindt u op de pagina Kermis in Weert

Lees ook

Weerter kermissen: Draaien en vlaaien