Daar worden de spieren gestaald

Kegelen op het buitenverblijf van het College St. Louis, ‘de broeders’, in Swartbroek, begin jaren twintig
GAW Beeldbank A10783

Nog niet zo heel lang geleden, ik denk dan aan de jaren zeventig van de vorige eeuw, eisten de pensionaten in het centrum van Weert, dus binnen de singels, de nodige ruimte op. Ik doel dan op de gebouwen van het Bisschoppelijk College gelegen tussen Molenstraat en Van Berlostraat en de Ursulinen met hun klooster, kapel en meerdere schoolgebouwen aan de Langstraat, Van Berlostraat en Wilhelminasingel. ‘Dritte im bunde’ was het complex van de broeders van Saint Louis tussen Schoolstraat en Emmasingel. Maar weet u ook dat deze leerinstellingen nog ieder hun eigen buitenverblijf met sportvelden buiten die stad hadden?

Vrije natuur

Een bezoek aan die buitenverblijven kostte meestal de nodige inspanning. De leerlingen van het Bisschoppelijk College echter hadden het gemakkelijk. Die staken de Wilhelminasingel over en konden bij wijze van spreken gelijk een potje voetbal spelen. Hun terrein lag in het huidige parochie/wijk Fatima. In de jaren zestig kwam er het befaamde Tranchée en dat was een ander verhaal, zo weet ik uit eigen (fiets)ervaring. De pensionaires van de Ursulinen en St. Louis hadden wat meer stamina nodig want hun buitenverblijven lagen een flink eind buiten de stad. De Ursulinen hadden een complex aan de Broekkantdijk in de Weerter Bergen even ten zuiden van ‘de Wildenberg’; dat van de broeders lag even voorbij de spoorwegovergang van de Roermondseweg, aan de huidige Ittervoorterweg.

Landgoed ‘De Knuiter’

De opname van deze aflevering van Toen en noow laat een onderdeel zien van laatstgenoemd complex. Dat lag niet ver van Swartboek op het landgoed genaamd ‘De knuiter’, na de aankoop in 1905 omgedoopt in St. Louis-Buiten. Naast het hoofdgebouw met sanitaire voorzieningen en een grote (eet)zaal lagen er een speeltuintje, een voetbalveld, overdekte beugelbanen, banen voor het handboogschieten en, zoals op deze foto, een kegelbaan. Het complex herbergde zelfs een eigen moestuin waar leerlingen groenten konden verbouwen. Het gebied op de foto maakt rechts een weinig gecultiveerde indruk, al zien we dat naast de kegelbaan wel al een aanzet daartoe gedaan is. Mogelijk stammen de opnamen van kort na de realisatie van de baan. De kegelbaan vertoont een verzorgde afwerking al missen we natuurlijk de automatische ‘kegelplaatser’ en andere technische snufjes uit onze tijd. Maar met zo veel enthousiaste spelers voorhanden zal dat niet zo’n probleem zijn geweest.
In elk geval zal het plezier er niet minder om geweest zijn.

Reclame

Zowel van deze buitenschoolse voorzieningen als van de eigenlijke schoolgebouwen in de stad werden in het begin van de 20e eeuw diverse opnamen gemaakt. Die gingen als prentbriefkaart de markt op en konden door de leerlingen naar ouders of familie verstuurd worden. Zeker zullen ze ook bedoeld zijn geweest om reclame te maken, cq leerlingen te verwerven. Van de eigenlijke schoolgebouwen in de stad zijn zowel Nederlandse als Franstalige versies bekend.

‘Versche krentenbroodjes’

Dat men trots was op deze voorzieningen blijkt naast de vele prentbriefkaarten ook uit een publicatie uit 1929. In dat boek, een overzicht van r.k. pensionaten en andere onderwijsinstellingen in Nederland, staan zowel het Bisschoppelijk College als het St. Louis genoemd. Vanwege de fraaie omschrijvingen laat ik even een paar zinnen uit dit boek volgen. Doel van de school was ‘kinderen uit den gegoeden stand eene, godsdienstige opvoeding en tegelijk grondig M.U.L.O- en Handelsonderwijs te geven.’ Ook het belang van het buitenverblijf is waard geciteerd te worden: ‘De nodige afwisseling op de wandeldagen brengt het buitengebied te Swartbroek, ’n drie kwartier buiten Weert gelegen. Daar vliegt op een viertal voetbalvelden de bal door de lucht en worden de spieren gestaald door beugel- of kegelspel, terwijl op de schietbanen oog en hand geoefend worden. Liefhebbers van natuurgenot werken er in hun eigen tuintjes en kleuters spelen in het zand, alsof ze in Scheveningen zijn. Is de jeugd moegespeeld, dan wacht in de groote zaal de thee met versche krentenbroodjes.’

1944

Een apart hoofdstuk in de geschiedenis van het complex vormden de dagen kort na de bevrijding. Het complex werd op dat moment gebruikt door de staf van een van de tankeenheden van de 4e Britse Pantserbrigade, de befaamde ‘Zwarte ratten’. Dat gebruik zou verder niet vernoemenswaardig zijn geweest, ware het niet dat de eenheid op 1 oktober 1944 een dode betreurde bij een plotselinge mortieraanval op het complex. Sergeant Tovey, lid van het keukenpersoneel kwam die dag om het leven. Daarmee komt deze soldaat de twijfelachtige eer toe de eerste ‘bevrijder’ te zijn die op Weerter grondgebied het leven liet.

Gedierte

Wanneer het complex zijn functie heeft veloren is mij op dit moment niet bekend. Circa 1962 werd een nieuw sportcomplex aan de Limburglaan gerealiseerd en wellicht is het buitenverblijf daarmee, of kort daarna, op non actief gesteld. Maar de sportvelden bleven wel nog deels intact. Midden jaren zestig mocht ik als manneke van 10 en lid van de soos in het St. Jozefgebouw op het complex nog atletiekwedstrijden afwerken. Een heuse medaille herinnert daar nog aan.
Van allerhande kleinere faciliteiten is het lot mij ook niet bekend maar het hoofdgebouw ligt er nog steeds. En in de ruimte eromheen vermaakt zich nu geen jong gespuis maar allerlei fraai gedierte.

Theo Schers
Erfgoedcluster Weert

 

Bron

Land van Weert katern Typisch Weert rubriek Toen en noow 22 mei 2011

Naschrift

Op de artikel is een reactie ontvangen van de heer J. van Melick uit Stramproy
In 1973 geen leerling meer en is daar komen wonen. Spotvelden waren er toen nog. Hij moest velden bijhouden. Het ‘broederkamertje’ moest vrijgehouden worden, evenals een deel van de kelder waar sterke drank opgeslagen stond. Ook waren er nog dahlia’s opgeslagen.
Broeder Hermano was contactpersoon met de broederschap, gaf les op Philips van Horne scholengemeenschap.
Bedrijfsvoetbal-competities werd er afgewerkt. Vooral het team van het Woonwagenkamp.
Er waren 4 voetbalvelden.
Dhr. Fred Vanderfeesten (broer van John Vanderfeesten)heeft het complex gekocht. Deze woonde er al naast.
Jac is weggegaan eind 1978.
In de zomer gebruikt voor kampen van allerlei jeugdgroepen waaronder scouting.

Terug in de tijd

Ga naar het overzicht Toen en Noow 2011

Ga naar het overzicht Toen en Noow vanaf 2008