´Bromsnorren´ in Weert

´Plies' Hoefnagels op de Markt in de jaren twintig
GAW Beeldbank 5438

Oom agent, we kennen hem in de Nederlandse taal in zeer vele varianten; van – nu – min of meer onschuldige termen als diender, smeris, blauwe tot de minder flaterende benamingen als adje, latkip, klabak, flik of kip. In het Weerter dialect kennen we deze wetsdienaren als plies of woût.

Veldwachter

We nemen een kijkje in het arsenaal aan gemeentefunctionarissen in vroeger tijd. In het archief van de periode 1795-1920, onze bron voor dit soort gegevens, staan ze omschreven als veldwachters, een enkele maal zelf op zijn Frans, als Garde champétre.
Waren de dossiers van oude met een bepaalde taak over het algemeen dun gezaaid, van deze dienders van weleer zijn er zo´n 15. En dat zijn alleen al de persoonsdossiers. Buiten die zijn er ook verscheidene dossiers van algemene aard; een indicatie van het belang van deze ordebewakers? En waar we in een ander dossier al tevreden waren met één klein sollicitatiebriefje zo treffen we in deze mappen vaak meerdere stukken aan. Informatie genoeg dus.

Sollicitaties

Liefst 15 dossiers bevinden zich in dit archief. Maar betreft die informatie nu sappige details over het optreden van deze ´Bromsnorren´ zoals het oppakken ´van ´Swiebertjes´? Of lezen we iets over dronkenschap op de dienst of ontevredenheid over het werk? Helaas maar zelden. Gezien de aard van de dossiers zijn het toch weer de sollicitatiebrieven en – natuurlijk - de nederige verzoeken om opslag. Maar wie zich de tijd neemt de diverse schrijfsels door te nemen stuit toch op kleine interessante passages, die een glimlach tevoorschijn weten te toveren.
Zo was ene J. M. Nijs zijn aanstelling als onbezoldigd rijksveldwachter kwijt geraakt omdat, aldus een kort briefje van de districtscommandant, ´hij lichtzinnig gebruik had gemaakt van zijn revolver.´ En spreekt diezelfde Nijs in een ander schrijven over ´die ploerte van den hoogensteenweg´. In het dossier van Peter Jacobus Gubbels komen we een lijst tegen waarop twintig sollicitanten met gegevens staan vermeld waarbij ook een enkele schoenmaker en sigarenmaker.

Dienstreizen op de fiets

Onbekende ´wout´ langs De IJzeren Man, circa 1920
GAW Beeldbank A484

Uit een enkele brief maken we ook op wat van onze dienders verwacht werd. Incidenteel reisden ze door het Weerter landschap voor het inventariseren der bomen op gemeentegronden. Ook voor het opzicht der gemeentewerken en de belastingen werd een beroep op hen gedaan: ‘Jaarlijks opnemingen van inwonend personeel, voorhandig vee, tuin- en landbouwgewas voor den hoofdelijken omslag en het “Ned. Landbouwcomité’ heet dat in een schrijven van Mathijs Joannes van de Loo. En zulke inspanningen kostten niet alleen zweet, ook fietsbanden sleten daar enorm van. Van de Loo was in elk geval van mening dat tegenover dat laatste wat compensatie kon staan. Zo schrijft hij aan een brief aan de Raad uit 1905 dat hij met zijn rijwiel de nodige kilometers had moeten maken om dat alles ten dienste van de gemeente uit te voeren. En zo vervolgt hij ´in de meening verkeerd’ heeft dat hem voor het verslijt van banden enzovoort van zijn rijwiel, dat door hem gebruikt wordt voor buitengewone dienst dan die van veldwachter, ten dienste der gemeente en waarvoor een rijwiel onmisbaar is, van gemeentewege een vergoeding mag worden toegekend. Blijkbaar was dat gezien zijn brief toch niet zo vanzelfsprekend en moest hij erom vragen.

Salaris

Zijn wedde van dat moment is mij niet bekend maar moet ƒ 300,00 dan wel meer zijn geweest. Vijf jaar eerder had hij de Raad namelijk al verzocht om wat meer want, zo schrijft hij, bij ´zijn aanstelling in de mening verkeerd heeft bij nauwe plichtsbetrachting nu ter tijd een hoogere bezoldiging mocht worden toegekend, hetgeen zijne voorganger, welke dezelfde dienst verrichtte ook heeft genoten. Mooi niet dus. ´Met meîne beschieêt t´r zich eîne´ is hier ´op zijn Wieërs gezachtj´ondertussen wel van toepassing.
Ter vergelijk, eerder genoemde Gubbels verdiende in 1902 een wedde van ƒ 332,20 en kreeg nog eens ƒ 50,00 voor kleding. In de daarop volgende jaren ging de wedde met ƒ 70,00 omhoog, dan weer niet om na twee jaar weer ƒ 30,00 te stijgen. In de daarop volgende jaren bleef het weer drie jaar hetzelfde. Of hij die jaren niet aan schrijven was toegekomen?
Wie wel zo wijs was om te schrijven was diender Antoon van der Heiden, ook een rijksveldwachter gestationeerd in Weert. Hij richtte zich in een schijven van december 1870 aan de burgemeester met het verzoek om wat extra’s. Gezien wat we tot nu toe in deze rubriek lazen natuurlijk niets bijzonders. Maar we hebben hier niet te doen met een ambtenaar die zo maar een keer iets vraagt. Want wat is het geval. Naar eigen zeggen heeft hij ‘in den loop van dit jaar met onvermoeibare ijver bij dag en bij nacht […] gewaakt ter bescherming van personen en eigendommen en is het hem gelukt om dat jaar tot die dag maar liefst ‘een en dertig’ processen-verbaal op te maken wegens diefstallen, nachtelijke burengeruchten en andere wanbedrijven en overtredingen´. En hij heeft de daders weten te straffen. Nu wil het feit dat hij voor zijn optreden in een het vorige jaar al het geluk had een gratificatie te ontvangen.
Waarom afwachten, moet deze ambtenaar gedacht hebben. En hij vervolgt: ‘Dat hij met bescheidenheid vermeent dat hij ook in dit jaar met denzelfden dienstijver is voortgegaan en zich alzou de vroeg betoonde gunst niet onwaardig heeft gemaakt. Dat deze mening hem den moed geeft den raad met de eerbiedigen bede te naderen, dat het de edelachtbare heeren leden moge behagen andermaal aan suppliant eene gratificatie toe te kennen.´De brutalen hebben de halve wereld´ moet deze pro-actieve ambtenaar gedacht hebben. Een tip voor hen die al met een gratificatie verblijd zijn? Maar wie weet is ook hier bovenvermeld gezegde van toepassing:´Met meîne….´

Theo Schers
Gemeentearchief Weert

Bron

Land van Weert kantern Typisch Weert rubriek Toen en noow 7 januari 2009

Lees ook

17 september 2008 Kantonnier Kuuëtele Neer

15 oktober 2008 Opwindend werk bij de gemeente

12 november 2008 Nachtwakers ... lawaaimakers

2 februari 2009 Interieurverzorger was vroeger schoolpoetser

1 april 2009 Werk zonder aanzien: putjesschepper

29 april 2009 Heen en weer ... en heen en weer

27 mei 2009 De Lantaarnopsteker

Terug in de tijd

Ga naar het overzicht Toen en Noow 2009

Ga naar het overzicht Toen en Noow vanaf 2008